Marrakech

FAS

ülke bilgileri, Marrakeş, Casablanca, Rabat, Fez, Meknes, Volubilis, Oureka Vadisi                                    ANASAYFA

 




 


Önce  Fas hakkında biraz bilgi verelim sonra Marrakech’den konuşacağız

 

Fas Krallığı kendi ifadeleri ile “Marok” hem akdenize hem de Atlas Okyanusunda kıyısı olan bir Afrika ülkesidir. İspanya ile uzaklığı sadece 16 km olmasına rağmen bambaşka bir dünya denilebilir. Esasen zaman zaman Fransızlar ve İspanyollar tarih içinde Fas’a, Araplar da İspanya’ya hakim olmuşlar ama şu anda durum çok farklı. Mısır, Libya, Cezayir, Tunus’un zaman içinde Osmanlı himayesine girmesine karşın Fas hiç Osmanlı himayesine girmemiş (vaktimiz olmamış diye düşünüyorum !!)


Fas’ın nüfusu 35 milyon. Bu nüfusu “Berberi” ler (arap olmayanlar) ve “Magribi” ler oluşturuyor. Halk kendini Mağribi olarak tanımlıyor.

 

Casablanca, Çölde çay, Arabistanlı Lawrence gibi filmler Fas’ın turizmine çok şey katmış. Örneğin en önemsiz kentlerden “Casa” belki de en bilinen şehri.

 

Sokaklarda yürürken satıcılar size devamlı “ispanyooool?”, pottugaaaal?”, “inglişşşş?”, “franseeezzzz?” diye seslenerek ülkenizi öğrenmeye çalışıyorlar …bana bir defa “indiaaa?” diye soran da oldu !! Ama “Turkish” dediğimizde hiçbir ülkede yaşayamayacağınız şekilde  yüzler gülüyor ve herkes bildiği birkaç Türkçe kelimeden birini (“maraba”) söylemeye çalışıyor ve genelde arkasından “musliimm?” diye soruyor.


Yaklaşık 10 defa tahmin yapanlara “kardeş ülkeden geliyoruz...sen söyle neresi bu ülke?” dedik ve 1 istisna hariç; “İstanbul “yada “Turkish” cevabını aldık. Ancak sanırım Avrupa kapısında ısrarlı beklememizden olacak kafalarında “Türk = Müslüman’dan” daha çok “Müslüman olabilir” düşüncesi var. Bu sevgiden Müslüman olmamızın ağırlıklı bir rolü olduğunu ve  Fas’ın bölgede Osmanlı himayesine geçmemiş tek ülke olmasını da payı olduğunu düşünüyorum (kuyruk acıları ve düşmanlıkları yok yani). Bu arada Başbakan Tayyip Erdoğan ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül çok seviliyor ve şükranla karşılanıyor.


Fas’da dövme önemli bir kültür. Berberi kadınlar 40 yaşını geçince alnına genelde dövme yaptırıyor. Kaç çocuğu varsa o kadar da çenesine  dövme yaptırıyor.


Neredeyse tüm Fas Müslüman nüfusa sahiptir. Azınlıklar genelde bir arada yaşar her şehrin bir “Mellah” bölgesi vardır. Bu bölge Yahudilerin yerleşim bölgesidir.

 

İslam devleti olması nedeni ile 4 kadınla evlilik yasal. Ama Kral buna pek sıcak bakmadığı için 1.kadın izin vermeden (gerçekten izin gerekiyor) erkek 2. kadını alamıyor, bu böyle devam ediyor. 1.kadın da kolay kolay 2. kadını istemeyeceği için çok eşlilik çok yaygın değil. (izin  olmadan evlilik öğrenilirse mahkemede yargılanılıyor ve ağır ceza veriliyor) Bu durumdan ekonomik faktörlerin de payı büyük tabii ki. Ben 5 bayan ile gittiğim için çok etkilendiler ve sık sık “onlarda sadece 4’e kadar izin olduğunu, beni taktir ettiklerini” ilettiler. Bayan  başına 1000 deve teklifi bile aldım !!.

 

Fasda Cuma günleri resmi tatil. Cuma namazına doğru iş yerleri de yavaş yavaş kapanıyor ve namazdan sonra nerede ise açık dükkan pek kalmıyor. Pazar günü tatil değil.

                

Fas’da tahretlenme nedeni ile sol elin yiyecek ve para tutulmasında kullanılması hoş karşılanmıyor. Sol ile el sıkılmıyor.

 

Fas halkının % 70 ‘i 30 yaşının altınd, ülke çok çok genç bir nüfusa sahip.

 

Hem hava durumu hem baharda doğanın güzel oluşu nedeni ile en iyi ziyaret ayı nisan-mayıs (ama ramazana denk gelmesin)

 

Taksilerde cam kolları çıkarılmıştır. Camdan gelen havanın insanı hasta ettiği inancı çok yaygındır.

 

Fas’da geleneksel mimariye sahip çok eski yapı olduğu gibi yeni yapılan yapıların tümü de bu mimariye uygun yapılıyor. Kral (Muhammed VI) bu konuya çok önem veriyor ve Avrupalı mimarlara ama Fas ruhuna sadık kalarak bina, meydan ve bulvar projeleri sipariş veriyormuş.

 

Fas’lılar resimlerinin çekilmesinden pek hoşlanmıyor hatta bazen kızıyorlar eğer izin veren olursa mutlaka sonunda para istiyor.

 

Fas’da hiçbir şehir birbirine benzemiyor. Bir gezginseniz bizim gezdiğimiz şehirlerin tümünü görmelisiniz bence ama kısa zamanda “bir Fas havası yeter” diyorsanız, sadece Marrakech’e gitmeniz yeterli (en az 3 gece)

             

Ulaşım:

 

Marrakech’e Casa’dan gelecekseniz en iyi alternatif trendir. Ancak medeni bir yolculuk yapmak için mutlaka 1. sınıf tren bileti almanızı öneririz (tek yön 140 dirhem) Yolculuk 4 saat sürer ve 6 kişilik kompartımanda yolculuk yaparsınız. Tarifeleri öğrenmek için Fas  Demiryollarının internet sitesine girebilirsiniz. Buradan bilet satılmıyor ancak ayrıntılı bilgi alınabiliyor. Gar’dan bilet alırken kredi kartı kabul ediliyor ve ertesi güne dahi hemen bilet bulunabiliyor.


Küçük kırmızı taksilere “petit taksi” deniyor ve 3 kişiden fazla almıyorlar eğer taksimetresi varsa ve açarsa taksimetre ücretleri düşük (10-20 Dh arası) ama her zaman taksimetre açmıyorlar yada taksimetre olmayabiliyor dikkat edin inince yüksek ücret isterler !! Fas için zaten heryerde bir gelenek ama pazarlık yapmanız da yetmiyor, pazarlık sonucunda anlaştığınız rakama rağmen taksiden indiğinizde ilk istediği rakamı tekrar isteyebiliyor. Petit taksilere 4 kişi için ısrar etmeyin aksi taktirde taksimetre açmazlar ve 2 taksi tutmuş kadar para isterler. Taksiye vermek için mutlaka bozuk para bulundurun yoksa para üstünü zor ! alırsınız. Petit taksilerin bagajı yoktur, bavullar aracın üstündeki port bagaja konur ve şöför bu konuda size yardım etmez. Mercedes marka beyaz taksilere “grand taksi” denir ve 5 kişi alırlar. Biz 7 kişi dahi bindik. Ücret tamamen pazarlık ile belirlenir. 

 

Fas’da toplu ulaşım için metro yok. Şükür ki taksi oldukça ucuz heryere taksi ile gidilebiliyor.


Turizm konusunda hizmet veren küçük şirketlerin Van tarzı klimalı modern ve iyi durumda araçlarını kısa turlar yapmak için kiralayabilirsiniz. 12 kişi kapasiteli bir araç için Ourika vadisine tam günlük bir tura 800  dh, Tam gün Marrakech turuna 650 dh, 1/2 gün Marrakech turuna 350 dh vererek kiralabilirsiniz. Böyle bir araç lazımsa lütfen biz yazın güvenilir bir kişinin kartı bende var.


Her şehrin bir eski şehri (Medinası) var. Daha çok turistik bölgeler medina içerisinde oluyor.

 

Fas’da  sokak tabelaları 1 gece içerisinde hiç haber verilmeden değiştirilebilir yada 1 sokak yada caddenin 2-3 ismi olabilir. Medina içerisinde ise zaten sokak ismi filan aramayın orası bir labirent çıkın yeter. Fas’a gelmeden önce internet üzerinden Fas şehirlerinin haritasını aramış ama yüzeyel bir Marrakech haritası haricinde bulamamıştım; Fas’ı gezince sebebini anladım.


Yemek:

 

Fas mutfağı Türkiye’den giden kişiler için garip gelmeyecektir. Ankara'da daha Fas'a gitmeden seyahat hazırlıkları yaparken eşime "Fas'da tajine diye bir yemek varmış, onu bulup yememiz lazım mutlaka" demiştim. Fas'a gittik ki yer-gök “tajine” . Bizim güveçimize benzer bu yemek ve bizim bulgur pilavımıza benzer “CousCous” adı verilen bir yemekleri heryerde menünün olmazsa olmazı. Bu yemekler genellikle pişirildikleri toprak kaplarda servis ediliyor. Bunun dışında kebap çeşitleri, zeytinleri, harira çorbaları, deniz ürünleri ve sokak tatlıları meşhur. Baharat kullanımı Fas'da çok çok önemli: Kimyon, kişniş, safran, acı biber, sarımsak, zencefil, tarçın ve "Ras el Hanout" adı verilen onlarca baharatın karışımından oluşan bir baharat en sık kullanılanlar.


 
“dünyanın yuvarlak oldugunu bilmek ve bir ayagı yolda olmak hosuma gidiyor”

cesare pavese




 

Sarımsak, biber, caraway tohumları, zeytinyağı ve tuzla yapılan ve "Harissa" adı verilen karışım sık kullanılan bir çeşnidir.

 

Hemen heryerde ve her fırsatta Nane çayı (the a la ment) içilir (ister fransızca isteyin “ti la ment” yada arapça isteyin “sey bin nana”. Çay çok şekerli içildiği için “şuvaye sugar” (az şekerli) yada bizim gibi şekersiz için. Bardağa çok yukarıdan boşaltılmazsa olmaz...

 

Her yerde meyva suyu satıcıları vardır güvenle içebilirsiniz.  (büyük bardak 10 Dh)


Eğer ramazana denk gelirseniz iftar saatine önce çalışanlar iftarını açar 1 saat sonra servis başlar. Sadece açık büfe hizmet veren mekanlar bu uygulamanın dışında iftar saatinde yemek verir.


Alışveriş:

 

Alışveriş genelde “souk” denilen çarşılarda yapılır. Dar sokaklarda bizim kapalıçarşı formatındaki çarşılarda malların yarısı içeride yarısı dışarıdadır.

 

Alış-veriş esnasında mağaza sahibinin özellikle bayanlara dokunarak konuşması çok yaygındır esasen bu bir taciz değildir ama yine de …dokunmaması konusunda uyarabilirsiniz..

 

Bayanların parmak ucundan başlayıp bilekte sonlanan “Hana” (geleneksel kına) yaptırması nerede ise zorunlu!! Ya siz talep ediyorsunuz ya da gelip zorla yapıyorlar (en fazla 50 Dh verin)

 

Alışveriş için pazarlık bir gelenek size söylenen fiyatın ¼ ünü teklif edin ve kararlı olun. Mağazadan çıkarken muhtemelen kabul edecektir (her şey için geçerli olmayabilir ama genelde ½  garanti, unutmayın aynı mal heryerde var !!) Zaten siz fiyat sorduğunuzda size hemen fiyatı söylemiyorlar. Önce içeri davet ediyorlar, sonra “gud pırays” yapacaklarını söylüyorlar ama yapmıyorlar. Sonra da hemen “sen ne kadar veririsin” diyorlar. Siz dediğimiz gibi ¼ de kararlı olun.

               

Genel alınabilecek eşyalar arasında “cellaba” denilen uzun önlük tazı elbiseler, deri terlikler (boubuc), deri her türlü eşya, seramik tabaklar ve her türlü  seramik eşya, tajine kapları sıralanabilir.


Fas’da en önemli hediyeliklerden birisi Hz. Fatma’nın elini sembolize eden hediyelikler. Hz. Fatma’nın elinin kolyesinden tabağına kadar her formatı var. Çok önem veriliyor ve asıldığı mekanı koruduğuna gönülden inanılıyor. Evlerin giriş kapısında ve otellerde de bu sembole rastlayabilirsiniz.


Bu arada Fas'ın tümünü gezecekseniz diğer şehirlerden hiç ama hiç alışveriş etmenize gerek yok. her şeyin en ucuzu, daha fazla çeşit ve kalitelisi Marrakech’de. Bazı fiyatlardan örnekler vermek gerekirse erkek terliğine 150 dh, bayan terliğine  100 dh, argan kremine 30 dh, ambere 50 dh, yatak örtüsüne 200-250 dh, puf’a 100-120 dh vermelisiniz.


Fayton gezisi 1 faytona 4 kişi 40 dakikalık gezi 80 dh olmalı.

 

İnternet Cafeler heryerde var 1 saat 10 Dh.


Casa havalimanında elinizdeki dirhemleri free shoplarda harcayamazsınız çünkü geçmiyor. Bu nedenle havaalanının içindeki döviz ofislerinden paranızı tekrar  çevirmelisiniz.


Marrakech

 

İlk gidişimizde Marrakech’e Fes’den 8 saatlik bir gece tren yolculuğu ile ulaştık (180 Dh). Gün kaybetmemek için gece tren yolculuğu seçtik ama çok iyi bir karar olduğunu söyleyemem. Gece tren pek tekin değildi. Kompartmanlar 8 kişilik ve mutlaka yanınıza başkaları girmek istiyor. Bizde grupça kalmak yanımıza başkasını almamak için ikiye ayrıldık ve uzanarak yanımıza yabancı almamaya çalıştık ama çok kolay olmadı. Bunları yaşamamak için mutaka 1. sınıf bilet alın. 2. gidişimizde ise Casa’dan 1. sınıf trenle gittik oldukça konforluydu.

 

Casa’dan gelecekseniz yada Casa’ya geri dönecekseniz tren ile 3 saatlik bir yolculuk 75 Dh. 1. sınıf ise 140 dh.


İlk gidişimizde diğer şehirlerde olduğu gibi medina ile ilgili olduğumuz için otelimiz de medinada idi. Otelimiz “Riad Ghallia” medina içerisinde merkezi bir pozisyonda (2 kişilik oda kahvatı dahil 550 Dh) Meknes’de kaldığımız Riad’la alakası olmamakla birlikte bu da  bir Fas evinden yapılan bir otel yani “Riad” ama daha vasat. Ben adını “Çakma Riad” koymuştum. Misafirperver denebilecek 2 Fransız bey !! tarafından işletiliyor. Çok bir şey beklemezseniz tavsiye ederim. Ama önemli bir konu; sadece 5 odaları var ve sadece ikisinin içinde hem WC hem duş var diğerlerinde duş var WC paylaşmalı bunu rezervasyon yaparken mutlaka konuşun…yada pamuk eller cebe gerçek bir “Riad” da kalın…


İkinci gidişimizde “Riad Malika” da kaldık burası gerçek bir Riad’dı ve çok çok memnun kaldık. Oda fiyat aralığı 90-150 euro aralığında ama karşılığını veriyor demekle yetineceğim. Bir daha gidersek kuşkusuz burada kalırız.


Otelimiz pardon “Riad” ımız !! Marrakech’in kalbi olan “Djmaa el-fna” ya yürüyerek 15 dk uzaklıkta ama ulaşmak 1-2 saat alıyor (çünkü çarşı içinden geçiliyor !!)  Medina içinde ilerlerken diğer medinalarda olmayan dikkat edilmesi gereken bir olay var; mobiletler dar sokaklarda o kadar insanın arasından son gaz gidebiliyorlar. Sakın sağa sola kaçmayın pozisyonunuzu koruyun onlar öööölee alışmış ayarlıyorlar. Bazen de arkadan eşek vs geliyorsa “atttennsiyyoon” diye size sesleniyorlar. Gece geç saatlerde Riad’a dönerken çarşıdan geçerseniz ortalık pek tekin olmayacaktır (esasında güvenlidir ancak görüntü endişe verir) Her adres sorduğunuz genç otele kadar sizinle gelir ve para ister. Bu nedenle gençlere değil dükkan sahiplerine sorun adresi.


“Koutubia” belki de marrakech'in simgesi olan camiidir. 12. YY da yapılmış olan bu camii göz kamaştırıcıdır.Bu camiinin yapıldığı yerdeki eski camiinin bahçesinde el yazması kitaplar satıldığı için bu ismi almıştır.


Fas'a gittiğinizde hemen dikkatinizi çekeceği gibi Fas camiileri dikdörtgen minareye sahiptir. Bizdeki yuvarlak minarenin yerini dikdörtgen minare aldığı gibi bizdeki minarenin ucundaki hilalin yerini de 3 yada 5 metal top alır.

            

Eğer 3 metal top varsa bun ateş, toprak ve suyu simgeler, eğer 5 top varsa bu bazısına göre İslamın 5 şartını bazısına göre 5 vakit namazı simgeler.


“Palais Al-Bahia” kireçtaşı oyma duvarları ile göz kamaştıran bir saraydır. Atlas dağlarından getirilen  Sedir ağaçlarının oymaları görülmeye değerdir. Yine çok tipik Fes işi seramikler duvarları kaplar bu sarayda. Sultan’ın 4 eşine ayrılmış 4 kanat ve ortak zaman geçirilen avlu en önemli alandır. (Giriş 10 dh)


“Jardin Majorelle” 1922-66 yılları arasında Marrakech’de yaşamış olan ünlü ressam’ın evinin YSL tarafından ailesinden satın alınarak bahçe ve müzeye dönüştürlmesi ile ortaya çıkan bu alan adeta bir cennet köşesidir. İçeride çok kaliteli bir poster kolleksiyonu izlenebilir. Bahçeye giriş 30 dh, müzeye giriş 25 dh dir. YSL e adanmış bir köşe ve butik de bulunmaktadır.  Yves Saint Louren'in Fas'da kaldığı zaman içerisinde burada kalmaktaydı ve 2008'de ölmeden küllerinin burada muhafaza edilmesini vasiyet etmişti.


“Saadian Tombs” Saadi ailesine ait bu anıt mezarlıkta aileye ait 66 mezar bulumaktadır. Özellikle oğlu ve torununun bulunduğu 12 sütunlu mezar ziyaretçilerin ilgisini çeker.  (giriş 10 dh)


"Jardin Menara” görülmesi geren yerler arasında. Menara bahçesinin içerisindeki Menara Köşkü ve önündeki büyük havuz Marrakechlilerin önemli mesire yerlerinden biri ancak ne köşkün ne de bahçesinin çok ilgi çekici olduğu söylenemez.


"Ali ben Youssef Mosque ve Medersa”, “Koubba Ba’adiyn”, “Musee de Marrakech”, “Kasbah ve Mellah”, “Palais el Badi”, “Saadian Tombs”, “Dar Si Said” , “Tanneries" diğer görülmesi gereken yerler

 

“Djmaa el-fna” meydanını anlatmak çok zor. Gündüzleri  fal bakıcıları, büyücüler, yılan oynatıcılar, dövmeciler, şifacılar, yerel gösteri yapanlar ve daha niceleri ile dolu bir meydan. Gece olunca ise aynı meydan portatif bir şekilde kurulan ve her sabah kaldırılan yemek standları  (lokantalar) ile doluyor. Her türlü kepap, paça, kelle, karides, tüm balıklar, salyangoz, salata vs vs ne ararsanız burada !! Lokantalara göre biraz daha ucuzlar. Her standın bir numarası var bizim favorimiz 117 numara idi (çok taze). Eğer yemeği meydanda yiyecekseniz mutlaka siparişlerinizin taze pişirilmesini isteyin, önceden pişirilmiş ürünleri kabul etmeyin. 42 ve 21 numaraları da 2. gidişimizde denedik çok başarılı idi. Meydanın fotoğrafı özellikle geceleri çekmeye değerdir. İyi bir açı için meydana bakan “La Grand Balcon du Glacier” iyi bir seçimdir ancak burası daima kalabalıktır ve terasa çıkarken girişte bir içecek satın almanız zorunludur. İçeceği satın aldıktan sonra oturacak hatta fotoğraf çekecek bir yer dahi bulamayabilirsiniz. Bu nedenle size hemen yanındaki “Hotel CTM” yi tavsiye ederiz. Hem daha sakin hem de böyle bir zorunluluk yok.

 

Ama bir gece yemeğini de meydanı çevreleyen restaurantların teraslarında meydanı seyrederek yemelisiniz. (Cafe Alhhambra gayet iyi idi) 

 

Marrakech’de  çok iyi düzenlenmiş bir “Sightseeing” tur organizasyonu var. 2 ayrı hattan oluşuyor. Hatların birisi klasik tur, diğeri ise romantik tur.  Tur1 saat sürüyor. 18 durağı var. Klasik “hop on- hop off” mantığı ile istediğiniz durakta inebiliyor kaldığınız yerden aynı biletle tura devam edebiliyorsunuz. Biletiniz 24 saat geçerli. (130 Dh) 6. durakta inerseniz “Menara Bahçeleri” yada “Palmeria” önündeki develere binip kısa bir gezinti yapıp “deveye binmedim” demezsiniz. (2 kişi binip 2 kişi için 50 Dh den fazla vermeyin) Tavsiyemiz mutlaka 2 hattı da gezmeniz. Bu hatta Marrakech’in zengin kısmını. Golf hotellerini, resortları ve kalbur üstü kısmı görebilirsiniz. 


Marrakech’de bir gecenizi “Chez Ali” adlı yere ayırın. Burada doyurucu bir yemekten sonra sizi “Fantasia”  dedikleri at sütünde yaptıkları bir show bekliyor. Bizim ciritimize göre sönük ama geceyi genel olarak değerlendirdiğimizde değer bence. Ücret esasen 400 Dh ama otelden al – otele bırak şeklinde otelinizden satın alırsanız 500 Dh oluyor ücret. Ama ulaşım zor ve şehir dışında olduğu için kendiniz gidemezsiniz. (1 büyük su hariç diğer içecekler ücrete dahil değil)

 

Fas’da son gününüzü Fas’ın pisliğinden arınmak için bir hamamda geçirebilirsiniz. Genelde hamamlar çok uyduruk olduğu için biraz daha iyi olanını tavsiye edeceğiz. “Las Bains De Kabira” www.lesbainsde-kabira.com hamam ücreti siz yıkanırsanız 50 Dh sizi yıkarlarsa 120 Dh, masaj da yaptırabilirsiniz 1 saatlik masaj ücreti 160 ile 260 Dh arasında seçeceğiniz masaja göre değişiyor.


iyi geziler